Cùng một củ loa toàn dải, thay đổi thiết kế thùng có thể làm thay đổi đáng kể đáp ứng dải trầm, cách đặt loa và kích thước của cả bộ. Vì vậy, chọn thùng nên bắt đầu từ driver, chỗ đặt và mức nghe thường dùng. Kiểu dáng, màu sơn và vân gỗ sẽ được hoàn thiện trên nền phương án âm học đó.
Từ ảnh tư liệu các dự án Khang Audio, bài viết giới thiệu bốn hướng thường gặp: bass reflex, kèn sau, kèn trước và ván hở. Các mẫu trong ảnh dùng để minh họa cấu trúc và hình thức hoàn thiện.
Phân biệt kiểu dáng với nguyên lý thùng
“Loa cột”, “loa để bàn” hay “loa bookshelf” mô tả hình thức hoặc cách bố trí. Một đôi loa cột có thể dùng thùng bass reflex hoặc đường kèn phía trong. Muốn biết thiết kế làm việc thế nào, cần xem bản vẽ, cổng thoát hơi và cách xử lý âm phía sau driver.
| Kiểu thiết kế | Đặc điểm chính | Điểm cần tính trước |
|---|---|---|
| Bass reflex | Thể tích khí trong thùng kết hợp với cổng để hỗ trợ dải thấp quanh tần số tuning. | Thông số driver, thể tích hữu dụng, tiết diện và chiều dài cổng. |
| Kèn sau | Âm phía sau driver đi qua buồng và đường kèn mở rộng. | Bản vẽ đường kèn, driver phù hợp, kích thước tổng thể. |
| Kèn trước | Miệng kèn nằm phía trước driver, tác động đến tải âm học và hướng phát trong vùng làm việc. | Hình học kèn, vùng tần số sử dụng và phần thùng phía sau. |
| Ván hở | Hai phía màng loa thông với không gian phòng. | Kích thước mặt ván, khả năng dải trầm và vị trí đặt. |
1. Bass reflex: chọn cả thể tích thùng và cổng
Bass reflex thường có dạng hộp với cổng tròn hoặc khe chữ nhật. Không khí trong cổng kết hợp với độ đàn hồi của không khí trong thùng tạo thành hệ cộng hưởng. Quanh vùng tuning, cổng đóng góp đáng kể vào âm thanh dải thấp.
Với người cần một bộ loa thuận tiện kê trên chân hoặc đặt trong phòng khách, đây là hướng đáng khảo sát nếu driver có dữ liệu phù hợp. Kích thước vừa chỗ đặt vẫn cần đi cùng thể tích bên trong đúng thiết kế; độ dày vách, giằng và driver đều chiếm một phần thể tích.
Cổng cũng cần đủ tiết diện và khoảng trống hoạt động. Vị trí cổng phía trước giúp dễ quan sát, nhưng ảnh hưởng của tường tới dải trầm vẫn cần kiểm tra bằng cách dịch chuyển loa và nghe tại ghế. Khi có tiếng gió ở mức nghe dự kiến, cần xem lại cổng và mức hoạt động của thiết kế.
2. Kèn sau: đường âm là phần cốt lõi
Ở thùng kèn sau, mặt trước driver phát trực tiếp ra phòng, còn âm phía sau được dẫn qua buồng và đường kèn. Các vách gấp cho phép bố trí một đường âm dài trong một thùng có kích thước sử dụng được. Cấu trúc này đòi hỏi bản vẽ rõ và gia công chính xác.
Người thích dự án DIY và có chỗ đặt loa cột có thể tìm hiểu hướng này. Trước khi đóng, cần kiểm tra driver được thiết kế khuyến nghị, buồng sau, tiết diện đường âm và miệng kèn. Hai driver có cùng đường kính lắp đặt vẫn có thể yêu cầu phương án khác nhau.
Fostex có các thiết kế thùng bass reflex và kèn sau trong hệ thống tài liệu loa của hãng. Khi tham khảo, nên dùng bản vẽ gắn với đúng model và phiên bản driver. Mỗi thiết kế Frugal Horn cũng cần được nhận diện theo tài liệu riêng trước khi chọn củ loa.
3. Kèn trước: chú ý vùng làm việc và góc nghe
Miệng kèn trước là chi tiết dễ nhận ra nhất của nhiều bộ loa trong tư liệu Khang Audio. Kích thước và hình dạng kèn ảnh hưởng tới cách âm thanh lan ra trong vùng tần số mà kèn hoạt động. Vì thế, đánh giá cần gồm cả vị trí nghe chính và các ghế hai bên.
Phần phía sau củ loa vẫn cần một giải pháp riêng, chẳng hạn thùng có cổng hoặc cấu trúc khác theo bản vẽ. Tên “kèn trước” chưa mô tả đầy đủ toàn bộ hệ thống. Với cấu hình nhiều driver, cần xem thêm phân tần và cách các dải ghép với nhau.
Nếu thích hình thức loa kèn, hãy đo trước bề rộng miệng kèn và khoảng cách nghe có thể bố trí. Khi nghe thử, chú ý giọng hát ở chính giữa, sự thay đổi khi lệch ghế và độ hòa hợp giữa các dải ở mức âm lượng quen thuộc.
4. Ván hở: dành không gian cho cả phía sau loa
Ván hở đặt driver trên mặt ván hoặc khung mở, để âm phía sau đi ra phòng. Sóng từ hai phía màng có thể triệt tiêu nhau ở dải thấp; kích thước mặt ván, đường đi vòng và vị trí đặt đều ảnh hưởng kết quả. Đây là một phần nguyên lý được trình bày trong mô hình loa dipole của Linkwitz Lab.
Hướng này đáng cân nhắc khi có thể thử nhiều vị trí và dành khoảng trống sau loa. Hãy kiểm tra cả chiều sâu sử dụng thực tế, gồm phần khung, dây và khoảng cách tới tường. Cảm nhận bass ở ghế nghe cần được đánh giá cùng mức âm lượng dự định dùng.
Một hệ ván hở có thể dùng thêm driver trầm hoặc các dải khác. Khi đó, việc chọn driver, xử lý tín hiệu và phối hợp giữa các dải trở thành một phần của thiết kế tổng thể.
Chọn phương án theo ba bước
- Chốt dữ liệu đầu vào: mã driver, tình trạng, dữ liệu đo hoặc tài liệu hãng, amply và mức nghe.
- Chốt giới hạn không gian: bề rộng, chiều sâu, chiều cao, khoảng cách ghế và đường vận chuyển vào phòng.
- Chọn bản vẽ rồi thử: kiểm tra thể tích hoặc đường âm, bố trí giằng, vật liệu tiêu âm; nghe và đo trước khi hoàn thiện bề mặt.
Nếu đã có củ loa, hãy bắt đầu từ thiết kế dành cho driver đó. Nếu bắt đầu từ chỗ đặt trong nhà, hãy xác định kích thước bộ loa có thể dùng rồi mới chọn driver và phương án thùng tương ứng. Cả hai cách đều giúp dự án có tiêu chí rõ ràng ngay từ đầu.
Phần chọn và phối ghép loa toàn dải sẽ giúp chuẩn bị buổi nghe thử. Với RFT L3401, xem thêm cách nhận dạng và chuẩn bị dữ liệu làm thùng.
Bạn có thể gửi Khang Audio ảnh củ loa, mã model và kích thước chỗ đặt. Từ đó, việc trao đổi kiểu thùng, cách hoàn thiện và bố trí trong phòng sẽ cụ thể hơn.
